Zzp versus loondienst: waarom de zelfstandige minder belasting betaalt

Een zzp'er en een werknemer met hetzelfde bruto-inkomen betalen niet evenveel belasting. De zelfstandige houdt netto meer over, en komt vaak ook nog voor meer toeslagen in aanmerking. Hoe kan dat, terwijl ze onder precies dezelfde schijven en heffingskortingen vallen?

Zelfde regels, ander startpunt

Een werknemer en een zzp'er (in de wet: IB-ondernemer) zijn allebei "gewoon" belastingplichtig in de inkomstenbelasting. Ze vallen onder hetzelfde progressieve schijftarief en dezelfde heffingskortingen. Het verschil ontstaat niet in de regels, maar in de grondslagHet inkomen waarover de belasting daadwerkelijk wordt berekend. Bij een ondernemer is die grondslag lager dan de winst doordat eerst ondernemersaftrekken eraf gaan. waarover die regels gaan.

Bij een werknemer is het belastbare inkomen ongeveer gelijk aan het brutoloon. Bij een zzp'er gaan er eerst twee ondernemersvoordelen van de winst af, voordat er belasting over wordt berekend.

• de zelfstandigenaftrekEen vast bedrag dat een ondernemer van de winst mag aftrekken bij genoeg gewerkte uren. Verlaagt zowel de belasting als het toetsingsinkomen, en wordt afgebouwd.. Een vast bedrag dat je van de winst mag aftrekken als je genoeg uren in je onderneming steekt.
• de MKB-winstvrijstellingEen vast percentage van de winst dat buiten de belasting blijft. Verlaagt zowel de belasting als het toetsingsinkomen van een ondernemer.. Een vast percentage van de winst dat buiten de belasting blijft.

Het belastbare inkomen van de zzp'er is daardoor structureel lager dan de winst. En over een lager belastbaar inkomen betaal je minder belasting.

Een voorbeeld. Jan is werknemer en Sanne is zzp'er; allebei verdienen ze €50.000 (Jan als loon, Sanne als winst). Bij Jan wordt over vrijwel die hele €50.000 belasting berekend. Bij Sanne gaan eerst de zelfstandigenaftrek en de MKB-winstvrijstelling eraf, in 2026 samen €7.398, zodat er €42.602 als belastbaar inkomen overblijft. Over dat lagere bedrag betaalt ze minder belasting.

Drie structurele effecten

Reken je de belastingdruk door bij een gelijk arbeidsinkomen (brutoloon tegenover winst), dan komt de zelfstandige er op drie manieren gunstiger uit.

• Een langere belastingvrije voet. De zzp'er betaalt over een groter deel van de eerste euro's nog geen belasting in de schijven.
• Een lager marginaal tarief. Over een vergelijkbaar inkomen is de zelfstandige steeds tegen een lager tarief belast, doordat de MKB-winstvrijstelling het effectieve tarief drukt.
• Progressie die later begint. De zzp'er schuift pas bij een hoger inkomen door naar een hoger tarief dan de werknemer.

Het verborgen effect op toeslagen

Er is nog een tweede, vaak vergeten gevolg. De zelfstandigenaftrek en de MKB-winstvrijstelling verlagen niet alleen de belasting, maar ook het verzamelinkomenJe inkomen in box 1, 2 en 3 samen, ná aftrekposten. De basis voor je inkomstenbelasting én, als toetsingsinkomen, voor je recht op toeslagen.. En op dat verzamelinkomen wordt je recht op toeslagen getoetst. Een lager verzamelinkomen betekent meer recht op toeslagen.

Het gevolg: een zzp'er komt bij een fors hoger bruto-inkomen nog voor bijvoorbeeld zorgtoeslag in aanmerking dan een werknemer met datzelfde bruto-inkomen. Het belastingvoordeel werkt zo door in de toeslagen, en maakt het verschil tussen beide groepen groter.

Het verschil wordt bewust kleiner gemaakt

Dat dit verschil bestaat, is geen toeval, maar ook geen uitgemaakte zaak. De OESO wees erop dat Nederland uitzonderlijk veel zelfstandigen kent, en schreef die groei toe aan de fiscale stimulering. Samen met een kritisch rapport van SEO en de commissie Borstlap leidde dat tot het advies om het verschil te verkleinen of helemaal weg te nemen.

De wetgever is die richting ingeslagen. De zelfstandigenaftrek (artikel 3.76 Wet IB 2001) wordt afgebouwd en de MKB-winstvrijstelling (artikel 3.79a Wet IB 2001) is verlaagd. Daardoor wordt het belastingverschil tussen zzp en loondienst kleiner. De exacte bedragen en percentages staan in de wet en wijzigen per jaar. Bereken het voor het actuele jaar in de rekentool.

Benieuwd wat dit voor een concreet inkomen betekent? Bereken de belastingdruk in de situatieberekening en zie het samenspel van schijven en heffingskortingen.

Gebaseerd op A.T.H. van der Linden, "Belastingdruk IB-ondernemer versus werknemer: algehele transparantie" (WFR 2020/43), opgenomen in het promotieonderzoek De verdeling van de marginale en gemiddelde inkomstenbelasting- en toeslagendruk (VU Amsterdam, 2024). Genoemde bedragen wijzigen jaarlijks. Bereken het voor het actuele jaar in de rekentool.

Veelgestelde vragen